Beknopte geschiedenis van Valkenswaard

Uit archeologisch onderzoek is komen vast te staan dat er in het grondgebied van de gemeente Valkenswaard al tussen 8500 en 3000 vr Christus mensen hebben geleefd. De eerste schriftelijke bewijzen van het bestaan van Valkenswaard dateren uit de middeleeuwen. In 1191 schreef een monnik van de abdij van Echternach een schenkingsakte over (vidimus) waarin de Frankische landheer Aengibaldus in 704 het dorp Waderlo (Waalre), gelegen aan de rivier de Dutmala (Dommel), schenkt aan Willibrordus. Per testament maakte deze dit gebied over aan de abdij van Echternach. Hoewel het historisch moeilijk is te bewijzen, wordt aangenomen dat Valkenswaard toen al bestond, zij het onder een andere naam (Wedert) en deel uitmakend van de heerlijkheid Waalre.  Deze heerlijkheid behoorde tot de Meijerij van 's-Hertogenbosch, kwartier Kempenland, en was vanaf 1326 tot ver in de 19e eeuw in het bezit van verschillende adellijke geslachten: Van Horne, Van Cuijk, Van Rotselaer, Schotelmans, Van der Clusen, Swaen, Unselt, Backus, Van Repelaer, De Court en Onderwater. Onder invloed van de Franse revolutie scheidde Valkenswaard zich pas in 1794 af en vormde het zelf een bestuurlijke eenheid.

De naam Wedert of Wedart wordt etymologisch verklaard als een samenvoeging van wede (kreupelhout, struikgewas) en aard (gemene weide, gemeente, vroente). Doordat rond 1600 in Valkenswaard een levendige varkenshandel ontstaat, verkrijgt het daarmee de naam Verkenswedert. Pas als in de daarop volgende eeuwen het dorp internationale bekendheid krijgt vanwege zijn valkenvangers en valkeniers, wordt de naam Verkenswedert gaandeweg vervangen door Valckenwaert.

De valkerij kon zich vanaf de 17e eeuw in Valkenswaard zo goed ontwikkelen omdat het gelegen was in de trekroute van de slechtvalk en het vangen en africhten van de vogels een lucratieve bezigheid was. Vele Valkenswaardse valkeniers waren werkzaam aan bijna alle Europese vorstenhuizen, waar de valkenjacht een geliefd tijdverdrijf was. Echter, met de komst van de Franse revolutie en de daarmee samenhangende teloorgang van vele adellijke geslachten, de moderniseringen van de 19e eeuw en het verdwijnen van uitgestrekte heidevelden, kwam ook een einde aan de valkerij.

De sigarenindustrie werd na 1860 een belangrijke bron van inkomsten voor het weinig welvarende dorp. Er ontstonden in de loop der tijd vele fabrieken en fabriekjes, de laatste vaak met een personeelsbestand van maar enkele mensen. De stagnatie van grondstoffentoevoer tijdens de Tweede Wereldoorlog, de verplichte tewerkstelling van vele sigarenmakers vanwege de Arbeitseinsatz, de verwoesting van fabrieken en fabriekjes tijdens de beschietingen voorafgaand aan de bevrijding in 1944, gevolgd door de anti-tabaks-lobby die eind jaren '50 de kop opstak, deden uiteindelijk de sigarenindustrie de das om. De laatste twee, Hofnar en Willem II, moesten enkele jaren geleden de deuren voorgoed sluiten.

Tot de geschiedenis van Valkenswaard behoren onlosmakelijk ook de bij de bevrijding in de herfst van 1944 gesneuvelde Britse militairen. Zij behoorden tot twaalf verschillende legeronderdelen, waarvan de meeste slachtoffers (107) vielen bij de 53rd Welsh Infantry division. De namen van alle gesneuvelden werden opgetekend door de Commonwealth War Graves Commission. Their name liveth for evermore.

copyright sHGV                                                                                                  last update: 18-08-2008